Zwolnienie w okresie próbnym w UK - czy pracodawca może to zrobić bez powodu?

Okres próbny w UK - co naprawdę oznacza dla pracownika

Probation period to standardowy element większości umów o pracę w Wielkiej Brytanii, zwykle trwający od jednego do sześciu miesięcy. Wielu Polaków słyszy od znajomych lub czyta w internecie, że "w okresie próbnym szef może zwolnić w każdej chwili, bez powodu i bez konsekwencji" - i przestaje reagować, nawet gdy zwolnienie wydaje się niesprawiedliwe. To uproszczenie jest częściowo prawdziwe, ale pomija ważne wyjątki, które mogą całkowicie zmienić sytuację pracownika.

Dlaczego w praktyce trudniej dochodzić swoich praw w probation

Kluczowy próg w brytyjskim prawie pracy to dwa lata nieprzerwanego zatrudnienia (continuous employment) - dopiero po tym okresie pracownik może w standardowym trybie pozwać pracodawcę o unfair dismissal, czyli niesłuszne zwolnienie. Ponieważ okres próbny kończy się zwykle po kilku miesiącach, większość osób zwolnionych w jego trakcie nie spełnia tego wymogu stażu. Dlatego pracodawcy rzeczywiście mają dużą swobodę w rozstawaniu się z pracownikami na wczesnym etapie zatrudnienia, często bez szczegółowego uzasadnienia decyzji.

Wyjątki, o których wielu pracowników nie wie

Brak dwuletniego stażu nie oznacza braku jakiejkolwiek ochrony. Istnieje grupa tzw. automatically unfair reasons, przy których staż pracy nie ma żadnego znaczenia - roszczenie można złożyć nawet po pierwszym dniu pracy. Dotyczy to zwolnienia z powodu:

• dyskryminacji (narodowość, płeć, wiek, niepełnosprawność, religia, ciąża),
• zgłoszenia naruszeń bezpieczeństwa i higieny pracy,
• whistleblowing, czyli zgłoszenia nielegalnych praktyk w firmie,
• korzystania z ustawowych uprawnień, np. urlopu rodzicielskiego,
• działalności związkowej.

Jeśli realny powód zwolnienia mieści się w tej liście, sam fakt bycia w okresie próbnym nie zamyka drogi do Employment Tribunal, a odszkodowania w takich sprawach bywają znacznie wyższe niż w standardowym unfair dismissal.

Okres wypowiedzenia obowiązuje niezależnie od probation

Nawet jeśli pracodawca ma prawo zwolnić bez podania powodu, nie zwalnia go to z obowiązku zachowania notice period. Wiele umów przewiduje krótszy okres wypowiedzenia w czasie próbnym, np. tydzień zamiast miesiąca - to zgodne z prawem, o ile nie jest krótszy niż ustawowe minimum (tydzień po przepracowaniu miesiąca, więcej po dłuższym stażu). Jeśli pracodawca każe spakować biurko tego samego dnia i nie płaci za okres wypowiedzenia wynikający z umowy, może to być podstawa do roszczenia o wrongful dismissal - tu również dwuletni staż nie jest wymagany.

Najczęstsze błędy pracowników w okresie próbnym

• Podpisywanie oświadczenia o rozwiązaniu umowy "za porozumieniem stron" pod presją, bez sprawdzenia, czy rzeczywiście chcą z tego zrezygnować.
• Brak zapisywania rozmów i wiadomości, jeśli podejrzewają, że prawdziwym powodem zwolnienia jest np. ciąża albo zgłoszony wcześniej problem BHP.
• Milczenie, gdy pracodawca nie płaci za okres wypowiedzenia lub zaległy urlop - te kwoty należą się niezależnie od tego, czy zwolnienie było "słuszne".
• Zakładanie z góry, że "w probation i tak nic się nie da zrobić", bez konsultacji z prawnikiem, który sprawdzi realny powód zwolnienia.

Co zrobić po zwolnieniu w okresie próbnym

Zbierz umowę o pracę, korespondencję dotyczącą zwolnienia, payslipy oraz chronologię wydarzeń poprzedzających decyzję pracodawcy - zwłaszcza jeśli wcześniej zgłaszałeś problem, byłeś na zwolnieniu lekarskim lub poinformowałeś o ciąży. To właśnie kontekst decyduje o tym, czy sprawa mieści się w wyjątkach od reguły dwóch lat. Warto też sprawdzić, czy dostałeś pełną zapłatę za okres wypowiedzenia i niewykorzystany urlop - to osobne roszczenie, niezależne od oceny samego zwolnienia. Więcej o różnicach między unfair a wrongful dismissal i o terminach na złożenie sprawy znajdziesz we wpisie o niesłusznym zwolnieniu z pracy w UK.

Jeżeli podejrzewasz, że zwolnienie miało związek z dyskryminacją lub odwetem za zgłoszony problem, zobacz też, jak wygląda dokumentowanie takich spraw we wpisie o mobbingu i dyskryminacji w pracy w UK. Skonsultuj swoją sytuację z prawnikiem od prawa pracy w UK po polsku - krótkie terminy na zgłoszenie sprawy do ACAS obowiązują również wtedy, gdy staż pracy jest krótki.

CTA: Zostałeś zwolniony w okresie próbnym i masz wątpliwości, czy powód był legalny? Napisz do nas przez formularz kontaktowy - opisz okoliczności zwolnienia, a sprawdzimy, czy przysługuje Ci ochrona mimo krótkiego stażu.