Zachowek w Polsce, gdy mieszkasz w UK - komu się należy i jak go dochodzić

Pominięty w testamencie, mieszkając w UK
Wiadomość, że rodzic w testamencie zapisał cały dom i oszczędności tylko jednemu z rodzeństwa, a Ciebie pominął, boli podwójnie, gdy od lat żyjesz w Wielkiej Brytanii i nie masz na miejscu kontaktu z resztą rodziny ani wglądu w dokumenty. Wielu naszych klientów zakłada, że przez wyjazd z Polski "stracili" prawo do czegokolwiek po rodzicach. To nieprawda - polskie prawo chroni najbliższą rodzinę instytucją zachowku, niezależnie od tego, gdzie uprawniony mieszka.
Co to jest zachowek i komu się należy
Zachowek to roszczenie pieniężne, które chroni najbliższą rodzinę spadkodawcy przed całkowitym pominięciem w testamencie lub przed przekazaniem majątku za życia w drodze darowizn. Prawo do zachowku mają zasadniczo dzieci, małżonek, a w razie ich braku - rodzice spadkodawcy, jeśli dziedziczyliby z ustawy. Nie przysługuje on natomiast dalszej rodzinie - np. rodzeństwu spadkodawcy, wnukom (gdy żyje ich rodzic) czy konkubentom.
Ważne: zachowek nie daje prawa do konkretnej rzeczy - domu, działki czy samochodu - a jedynie do zapłaty określonej sumy pieniędzy przez osobę, która odziedziczyła majątek lub otrzymała darowiznę.
Jak liczy się wysokość zachowku
Punktem wyjścia jest ustalenie, jaki udział przypadłby uprawnionemu, gdyby spadkodawca nie zostawił testamentu (dziedziczenie ustawowe). Od tego udziału liczy się:
- połowę - dla osoby zdolnej do pracy,
- dwie trzecie - dla osoby trwale niezdolnej do pracy lub małoletniej w chwili śmierci spadkodawcy.
Podstawą obliczeń jest nie tylko to, co zostało w spadku, ale też wartość majątku spadkowego powiększona o określone darowizny dokonane przez spadkodawcę w ciągu jego życia - w tym często darowizny na rzecz tej osoby, która ostatecznie odziedziczyła wszystko. To jeden z powodów, dla których wyliczenie zachowku rzadko jest proste i warto zlecić je prawnikowi znającemu aktualne orzecznictwo, zamiast liczyć "na oko" z internetu.
Z czego można dochodzić zachowku
Jeśli osoba zobowiązana do zapłaty zachowku (np. spadkobierca testamentowy) nie ma wystarczających środków, roszczenie może w określonych sytuacjach skierować się także do osoby, która otrzymała darowiznę od spadkodawcy za życia. To ważne dla rodzin, w których majątek "wyszedł" z rąk spadkodawcy jeszcze przed śmiercią, np. w formie przepisania domu na jedno z dzieci kilka lat wcześniej.
Terminy - nie czekaj z decyzją
Roszczenie o zachowek przedawnia się, a termin biegnie inaczej w zależności od tego, czy spadkodawca zostawił testament, czy dziedziczenie następuje z ustawy. Praktyka pokazuje, że osoby mieszkające w UK dowiadują się o testamencie lub darowiznach z dużym opóźnieniem - czasem dopiero przy okazji sprawy o stwierdzenie nabycia spadku prowadzonej przez innych członków rodziny. Dlatego jak najszybsza konsultacja po otrzymaniu takiej informacji ma realne znaczenie - pozwala sprawdzić, czy termin jeszcze nie minął, i zabezpieczyć dowody, zanim rozmyją się w pamięci świadków.
Najczęstsze błędy osób mieszkających za granicą
- Zwlekanie z konsultacją, bo "trzeba będzie jechać do Polski i to się wszystko skomplikuje" - w praktyce większość czynności da się zrobić przez pełnomocnika.
- Ustalanie wysokości zachowku samodzielnie, na podstawie szacunkowej wartości nieruchomości "ze słyszenia", bez wyceny i bez uwzględnienia darowizn.
- Negocjacje z rodziną bez pisma od prawnika - rozmowy rodzinne o pieniądzach po rodzicach bywają trudne emocjonalnie, a formalne wezwanie do zapłaty często porządkuje sytuację i otwiera realną rozmowę o ugodzie.
- Brak dokumentacji - akt zgonu, testament, dane o nieruchomościach i rachunkach w Polsce warto zebrać od razu, zamiast czekać, aż dostęp do nich stanie się trudniejszy.
Jeśli w rodzinie nie było testamentu, a toczy się spór o to, komu i w jakiej części przypada spadek, może Cię zainteresować też wpis o tym, jak odrzucić spadek i uniknąć długów po bliskich w Polsce, a także poradnik o testamencie dla Polaka żyjącego między UK i Polską, jeśli sam planujesz zabezpieczyć swoją rodzinę na przyszłość. Pełną ofertę wsparcia w sprawach spadkowych znajdziesz na stronie usługi: sprawy spadkowe.
CTA: Dowiedziałeś się, że zostałeś pominięty w testamencie lub że majątek rodziców trafił tylko do jednego z rodzeństwa? Prześlij, co wiesz o testamencie, darowiznach i majątku w Polsce, przez formularz kontaktowy - sprawdzimy, czy i w jakiej wysokości należy Ci się zachowek oraz jak najefektywniej go dochodzić z UK.
Najczęstsze pytania
Czy mieszkając w UK mogę ubiegać się o zachowek po rodzicu w Polsce?+
Tak. Miejsce zamieszkania w UK nie ma wpływu na prawo do zachowku, jeśli spadkodawca zmieszkiwał w Polsce lub majątek znajduje się w Polsce i zastosowanie znajduje prawo polskie. Formalności - od ustalenia wartości spadku do pozwu - można w dużej części przeprowadzić zdalnie, z pełnomocnikiem w Polsce.
Ile wynosi zachowek i jak jest liczony?+
Zasadniczo zachowek to połowa wartości udziału, który przypadałby danej osobie przy dziedziczeniu ustawowym, a dwie trzecie tego udziału - jeśli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jest małoletni. Wylicza się go od wartości całego spadku, powiększonej o określone darowizny dokonane przez spadkodawcę za życia, co w praktyce wymaga analizy konkretnych dokumentów i dlatego warto to zlecić prawnikowi.
Jaki jest termin na dochodzenie zachowku?+
Roszczenie o zachowek przedawnia się po pewnym czasie od ogłoszenia testamentu, a w braku testamentu - od otwarcia spadku. Terminy bywają różne w zależności od sytuacji, dlatego nie warto zwlekać z konsultacją, gdy dowiesz się o pominięciu w testamencie lub darowiznach.
Czy muszę jechać do Polski, żeby wystąpić o zachowek?+
W wielu przypadkach nie. Pełnomocnik - adwokat w Polsce - może reprezentować Cię w postępowaniu, zbierać dokumenty i prowadzić negocjacje lub proces, a Twoja obecność w Polsce bywa potrzebna tylko w wyjątkowych sytuacjach, np. na rozprawę, choć i to coraz częściej da się ograniczyć.
Powiązana pomoc prawna
Ten temat najczęściej łączy się z poniższymi usługami kancelarii.
Potrzebujesz porady w podobnej sprawie?
Opisz sytuację po polsku. Odpowiemy, jakie dokumenty warto przygotować i jakie kroki są realne w Twojej sprawie.
