Testament w UK dla Polaka - czy obejmuje majątek zostawiony w Polsce?

Dlaczego testament jest ważniejszy, gdy żyjesz w dwóch krajach

Polacy mieszkający w Wielkiej Brytanii często odkładają sporządzenie testamentu, zakładając, że "przecież wszystko zostanie w rodzinie". Problem w tym, że życie rozłożone między dwa kraje - dom lub oszczędności w UK, mieszkanie po rodzicach albo działka w Polsce - sprawia, że bez testamentu majątkiem zajmują się dwa niezależne systemy prawne, które nie zawsze prowadzą do tego samego wyniku. W skrajnych przypadkach rodzina musi prowadzić dwie oddzielne sprawy spadkowe, a spadkobiercy czekają latami na dostęp do majątku.

Jeśli masz partnera, z którym nie jesteś w związku małżeńskim, sprawa jest jeszcze poważniejsza - opisaliśmy to szerzej w artykule o braku automatycznych praw partnera w konkubinacie. Testament to często jedyny sposób, by taka osoba w ogóle coś odziedziczyła.

Czy angielski testament obejmuje majątek w Polsce

Testament (will) sporządzony w Anglii lub Walii może formalnie obejmować cały majątek zmarłego, niezależnie od tego, w jakim kraju się znajduje. W praktyce jednak polski notariusz czy sąd spadkowy, prowadząc postępowanie dotyczące np. mieszkania w Polsce, wymaga zwykle tłumaczenia przysięgłego dokumentu, czasem apostille, a w przypadku sporów - dodatkowych ustaleń, czy angielski testament spełnia wymogi formalne uznawane w Polsce.

Dlatego wielu prawników rekomenduje rodzinom żyjącym transgranicznie sporządzenie dwóch odrębnych testamentów - jednego obejmującego majątek w UK, drugiego dotyczącego wyłącznie majątku w Polsce. Kluczowe jest, aby oba dokumenty były napisane spójnie i wyraźnie zaznaczały, że dotyczą tylko majątku w danym kraju - inaczej nowszy testament może przypadkowo unieważnić starszy w całości, zamiast go uzupełniać.

Pułapka, o której mało kto wie: ślub kasuje testament

To jeden z najczęstszych błędów, z jakimi się spotykamy. W prawie Anglii i Walii zawarcie małżeństwa automatycznie unieważnia wcześniej sporządzony testament, niezależnie od tego, jak dokładnie został przygotowany. Jedynym wyjątkiem jest sytuacja, gdy testament został sporządzony wyraźnie z myślą o tym konkretnym ślubie (made in contemplation of marriage) i tak to zaznaczono w treści dokumentu.

Efekt? Osoba, która spisała testament kilka lat przed ślubem, a potem wzięła ślub i niczego nie zaktualizowała, w razie śmierci pozostawia majątek do podziału według zasad dziedziczenia ustawowego - często wbrew swojej ostatniej woli.

Co dzieje się bez testamentu (intestacy)

Jeśli umierasz bez ważnego testamentu, obowiązują sztywne zasady intestacy rules. W UK oznacza to zwykle podział między małżonka/partnera cywilnego a dzieci według ustawowych progów kwotowych - bez uwzględnienia np. partnera, z którym nie byłeś w formalnym związku. Równolegle, jeśli posiadasz majątek w Polsce, otwiera się tam odrębne postępowanie spadkowe według polskiego kodeksu cywilnego, z innym kręgiem spadkobierców ustawowych. Więcej o terminach i pułapkach dziedziczenia po polskiej stronie pisaliśmy w artykule o spadku w Polsce, gdy mieszkasz w UK.

Jak zabezpieczyć majątek w dwóch krajach - praktyczne wskazówki

• sporządź testament zaraz po zakupie nieruchomości, ślubie, rozwodzie lub narodzinach dziecka - to momenty, w których stare ustalenia najczęściej tracą aktualność,
• jeśli masz majątek w obu krajach, rozważ dwa odrębne testamenty, przygotowane tak, aby się nie wykluczały,
• rozważ w testamencie wyraźny wybór prawa polskiego dla majątku w Polsce - unijne rozporządzenie spadkowe pozwala obywatelowi Polski wskazać prawo ojczyste zamiast prawa kraju zamieszkania, co ułatwia i przyspiesza sprawę spadkową w Polsce,
• wskaż wykonawcę testamentu (executor) i zastanów się, czy ta sama osoba poradzi sobie z formalnościami w obu krajach,
• aktualizuj testament po każdym ślubie, rozwodzie lub większej zmianie majątkowej - w UK ślub go unieważnia, a rozwód wywołuje inne, równie istotne skutki.

Najczęstsze błędy Polaków sporządzających testament w UK

Najczęstszy błąd to brak testamentu w ogóle - wielu Polaków zakłada, że rodzina "jakoś się dogada", co w praktyce kończy się miesiącami formalności i sporami. Drugi częsty błąd to sporządzenie testamentu "z internetowego szablonu" bez uwzględnienia majątku w Polsce, co skutkuje lukami trudnymi do naprawienia po śmierci. Trzeci - nieaktualizowanie testamentu po ślubie, przez co dokument, w który ktoś włożył czas i pieniądze, okazuje się bezwartościowy w chwili, gdy jest najbardziej potrzebny.

Jeśli Twoja sytuacja rodzinna lub majątkowa jest rozłożona między Polskę i Wielką Brytanię, warto omówić ją z prawnikiem znającym oba systemy - zobacz naszą usługę konsultacji prawnej.

CTA: Masz majątek w Polsce i w UK i zastanawiasz się, jak zabezpieczyć rodzinę na wypadek najgorszego? Opisz swoją sytuację przez formularz kontaktowy - podpowiemy, czy potrzebujesz jednego, czy dwóch testamentów i jak uniknąć najczęstszych pułapek.