Spadek w Polsce, gdy mieszkasz w UK - terminy, sąd, notariusz i zachowek

Spadek otwiera się w chwili śmierci. Od tego dnia spadkobiercy mogą mieć prawa, ale też obowiązki, w tym odpowiedzialność za długi i bardzo konkretne terminy. Dlatego pierwszą rzeczą, którą warto zrobić, jest zebranie informacji i sprawdzenie, czy w ogóle chcesz spadek przyjąć.

1. Sprawdź, czy był testament. Może być u notariusza (wtedy figuruje w Notarialnym Rejestrze Testamentów), w domu zmarłego albo u członka rodziny.
2. Zanotuj datę, kiedy dowiedziałeś się o śmierci i o powołaniu do spadku. Od niej liczy się 6-miesięczny termin na odrzucenie spadku.
3. Zbierz dokumenty: akt zgonu (jeśli zmarły zmarł w UK, potrzebny będzie angielski odpis z apostille i tłumaczeniem, a często także transkrypcja), akty stanu cywilnego potwierdzające pokrewieństwo, dane o majątku i długach.
4. Wybierz drogę: sąd albo notariusz (opisujemy niżej).
5. Sprawdź podatek - najbliższa rodzina może być zwolniona, ale trzeba zgłosić nabycie w terminie.

Jeśli zmarły nie zostawił testamentu, dziedziczą krewni według ustawowej kolejności. W pierwszej kolejności są to dzieci i małżonek; udział małżonka nie może być mniejszy niż jedna czwarta spadku. Gdy nie ma dzieci, spadek dostają małżonek i rodzice albo rodzeństwo, a dalej inni krewni. Testament może zmienić tę kolejność, ale nie pozbawia najbliższych prawa do zachowku (opisanego niżej).

Testament w Polsce może być własnoręczny (cały napisany ręką spadkodawcy, z datą i podpisem), notarialny albo w szczególnych sytuacjach ustny lub allograficzny. Ważność testamentu sporządzonego w UK zależy od kilku zasad prawa międzynarodowego - sprawdzamy ją w konkretnej sprawie. Szerzej o tym, czy angielski will obejmuje majątek w Polsce, piszemy w artykule testament w UK dla Polaka.

Spadkobierca ma 6 miesięcy od dnia, w którym dowiedział się o powołaniu do spadku, na złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku. Jeśli nic nie zrobi, spadek zostaje przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza: spadkobierca odpowiada za długi spadkowe tylko do wartości odziedziczonego majątku. To bezpieczniejsze niż dawne zasady, ale nie zwalnia z potrzeby sprawdzenia, co faktycznie wchodzi w skład spadku.

• Odrzucenie spadku ma sens przede wszystkim wtedy, gdy długi przewyższają majątek. Odrzucenie powoduje, że spadek trafia do kolejnych spadkobierców (często do Twoich dzieci).
• Dzieci. Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego dziecka zwykle wymaga zgody sądu opiekuńczego, więc nie zostawiaj tego na ostatnią chwilę.
• Z zagranicy. Oświadczenie składa się przed sądem lub notariuszem albo na piśmie z urzędowo poświadczonym podpisem. Sposób dopasowujemy do tego, że mieszkasz w UK.

Więcej o pułapkach terminów i długów: spadek w Polsce a życie w UK.

Aby udowodnić, że jesteś spadkobiercą (np. w banku, urzędzie lub księdze wieczystej), potrzebujesz dokumentu potwierdzającego prawa do spadku. Są dwie drogi:

• Postanowienie sądu rejonowego o stwierdzeniu nabycia spadku. Wniosek składa się do sądu właściwego dla ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego; opłata sądowa jest stała i niewielka (obecnie 100 zł). Rozprawa może się odbyć bez Twojej osobistej obecności, jeśli ustanowisz pełnomocnika. Sąd jest potrzebny zwłaszcza wtedy, gdy spadkobiercy się nie zgadzają albo sytuacja jest skomplikowana.
• Akt poświadczenia dziedziczenia u notariusza. Zwykle jest szybszy, ale wymaga zgodnych oświadczeń wszystkich spadkobierców, którzy muszą się stawić albo działać przez pełnomocników. Pełnomocnictwo sporządzone w UK wymaga zwykle poświadczenia przez notariusza i apostille, a często także tłumaczenia.

Przygotowujemy wniosek, zbieramy dokumenty i występujemy jako pełnomocnik, dzięki czemu nie musisz wracać do Polski.

Jeśli spadkobierców jest kilku, spadek początkowo należy do nich wspólnie. Aby podzielić majątek (np. mieszkanie albo działkę), można zawrzeć umowę (zwykle u notariusza, gdy w spadku jest nieruchomość) albo wystąpić do sądu o dział spadku. Przy sporze liczy się wycena, spłata udziałów i to, kto korzysta z nieruchomości.

Zachowek to roszczenie pieniężne bliskich pominiętych w testamencie lub otrzymujących mniej, niż wynikałoby z ustawy. Uprawnieni to zstępni, małżonek i rodzice zmarłego. Co do zasady zachowek wynosi połowę tego, co przypadłoby im przy dziedziczeniu ustawowym; dwie trzecie - gdy uprawniony jest małoletni albo trwale niezdolny do pracy. Roszczenie przedawnia się z upływem 5 lat od ogłoszenia testamentu, więc warto je szybko ocenić - zarówno gdy chcesz go dochodzić, jak i gdy ktoś go żąda od Ciebie.

Polacy, którzy mieszkali w UK, często zostawiają majątek w obu krajach. Wtedy trzeba ustalić, które prawo rządzi dziedziczeniem. Polskie sądy stosują unijne rozporządzenie spadkowe: co do zasady liczy się państwo ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego, ale w testamencie obywatel Polski może wybrać prawo polskie. Wielka Brytania tego rozporządzenia nie stosuje, więc angielskie sądy i urzędy mogą traktować tę samą sprawę inaczej. W praktyce zdarza się, że trzeba przeprowadzić dwa postępowania: w Polsce dla majątku w Polsce i w Anglii (probate) dla majątku w UK.

Postępowania w Anglii i Walii, w tym probate, prowadzą lokalni prawnicy. Pomagamy ustalić, co należy do którego kraju, uporządkować dokumenty i skoordynować działania po stronie polskiej. Jeśli planujesz testament, warto uwzględnić majątek w obu państwach już na początku.

W Polsce najbliższa rodzina (małżonek, dzieci, wnuki, rodzice, rodzeństwo, pasierb, ojczym, macocha) może skorzystać ze zwolnienia z podatku od spadków i darowizn, ale pod warunkiem zgłoszenia nabycia spadku do urzędu skarbowego w ciągu 6 miesięcy (formularz SD-Z2). Termin liczy się od uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku albo od sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia, a w niektórych sytuacjach od innej daty. Obowiązek podatkowy zależy też od obywatelstwa i miejsca zamieszkania, a w UK może wystąpić odrębny podatek od spadków (inheritance tax). Sprawdzamy to w konkretnej sprawie, bo od tego zależy, czy zapłacisz podatek.

• analiza sytuacji: kto dziedziczy, jakie są terminy, czy spadek się opłaca,
• oświadczenia o odrzuceniu lub przyjęciu spadku,
• wnioski o stwierdzenie nabycia spadku i reprezentacja przed sądem,
• pełnomocnictwa i dokumenty z UK (apostille, tłumaczenia),
• dział spadku, zachowek, spory między spadkobiercami,
• zgłoszenia podatkowe i kontakt z bankami, urzędami i księgami wieczystymi,
• koordynacja z lokalnym prawnikiem w UK, gdy potrzebne jest postępowanie probate.